Wyszukiwarka:

 


Najnowszy numer:

 



Aktualności:

[2006] [2007] [2008] [2009] [2010] [2011] [2012] [2013] [2014] [2015] [2016] [2017] [2018] [2019] [2020] [2021] [2022]

2 grudnia

„Fraza” (z powrotem) na liście czasopism punktowanych MNiSW!

Na zaktualizowaną listę czasopism naukowych wróciła „Fraza” z 20 punktami (dobre i to – na nowe trzydziestolecie istnienia!). Zapraszamy badaczki i badaczy do publikowania w dziale Teksty Naukowe. Interesują nas rozprawy szkice, recenzje i relacje powiązane z literacko-artystycznym profilem pisma, zatem traktujące o zagadnieniach szeroko rozumianej (nie tylko polskiej) literatury oraz sztuki najnowszej (plastyki, teatru, filmu, muzyki) w kontekstach myśli współczesnej, a także ważne dla współczesności tradycje kultury i dzieła przeszłości, twórczość (e)migracyjna, nowy regionalizm i pogranicze kultur (dział Tematy Wschodnie). W 2022 roku chcemy podjąć refleksję m.in. o twórczości Stanisława Dłuskiego, Agnieszki Wolny-Hamkało, literackiej, artystycznej oraz naukowej (e)migrantek, literaturze i kulturze Brazylii (także całej Ameryki Południowej), ale jesteśmy otwarci na wszystkie interesujące propozycje autorek i autorów. Warunkiem publikacji we „Frazie” są obok poznawczych i popularyzatorskich także stylistyczne walory rozpraw i szkiców, które, co szczególnie zobowiązuje do „pięknego pisania”, sąsiadują w naszym piśmie z literaturą piękną (poezją, prozą, esejem, tekstami krytycznymi). Zasady publikacji są podane w zakładce Teksty Naukowe.



27 listopada

Finał XVII Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego im. Kazimierza Ratonia Olkusz 2021

W Galerii Sztuki Współczesnej BWA w Olkuszu odbyła się uroczystość wręczenia nagród i wyróżnień laureatom XVII edycji OKP im. K. Ratonia. Jury w składzie: Marta Podgórnik, Magdalena Rabizo-Birek (przewodnicząca), Janusz Radwański uzgodniło następujący werdykt: I nagrodę zdobył Piotr Przybyła (godło „awaria pawlikowska-jasnorzewska”), II – Aglaja Janczak („BIBIMBAP”), III – Ida Sieciechowicz („lauferowy ruch”). Trzy równorzędne wyróżnienia otrzymali: Mirosław Mrozek („Twin Peaks”), Marta Jurkowska („Ochroniarz turkucia podjadka”), Mirosław Gabryś („Mglista glista”). Zgodnie z wieloletnią tradycją konkursu jurorzy wskazali także autorki i autorów nominowanych do nagród i wyróżnień. Są nimi: Tomasz Lorenc („fabuła sennika”), Mateusz Czarnecki („na serio”), Marzena Mariola Podkościelna („sukienka w cztery paski”), Jacek Świłło („Anagnorisis”). „Fraza” patronuje konkursowi; wiersze laureatów, autorów wyróżnionych oraz nominowanych do nagród i wyróżnień ukażą się w pierwszym zeszycie pisma w roku 2022.



18 listopada

Zmarł Edward Zyman

Odszedł kolejny, bliski redakcji „Frazy” człowiek. Zmarły w szpitalu Trillium Health Partners w Mississauga w Kanadzie Edward Zyman, ur. 20 maja 1943 r. w Dobromierzu (dawne woj. kieleckie), był Człowiekiem-Instytucją: poetą, prozaikiem, krytykiem literackim, publicystą, dziennikarzem, wieloletnim współpracownikiem i dobroczyńcą „Frazy”. Opublikował kilkanaście książek własnych: tomów poezji, prozy, biografii, monografii, książek krytycznych (wśród nich kilka ważnych ukazało się w Rzeszowie w koedycji Polskiego Funduszu Wydawniczego w Kanadzie ze Stowarzyszeniem Literacko-Artystycznym „Fraza” – wśród nich monumentalna monografia działalności kulturalnej kanadyjskiej Polonii Mosty z papieru – nagrodzona nagrodą Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie – i ostatni tom jego wierszy okolicznościowych Światłoczułe znaki czasu wydany kilka dni przed śmiercią). Był także redaktorem i wydawcą kilkudziesięciu książek autorstwa pisarzy krajowych i emigracyjnych. Pracował w Polsce i Kanadzie w redakcjach pism, radiu i telewizji. Na początku lat osiemdziesiątych XX wieku był przewodniczącym „Solidarności” w Rozgłośni Polskiego Radia w Katowicach, internowanym w stanie wojennym. Po 1984 r. znalazł się z rodziną na emigracji w Kanadzie, gdzie szybko włączył się w działalność kulturalną tamtejszych środowisk polonijnych, stając się wkrótce ich filarem i liderem, inicjującym i realizującym wiele nowych przedsięwzięć. Współpracował ze znakomitymi pisarzami emigracyjnymi starszych generacji: Wacławem Iwaniukiem, Florianem Śmieją, Jadwigą i Adamem Tomaszewskimi, Bogdanem Czaykowskim, Andrzejem Buszą, Był wieloletnim prezesem Polskiego Funduszu Wydawniczego w Kanadzie oraz wiceprezesem Fundacji im. Władysława i Nelli Turzańskich. W tym ostatnim roku życia zapewnił „Frazie” dotację, dzięki czemu w roku jubileuszu trzydziestolecia ukaże się czwarty numer pisma. W spóźnionym numerze trzecim (listopadowym) „Frazy” ukaże się bodaj ostatni jego tekst – recenzja z książki Stefana Jurkowskiego o twórczości ważnej dla niego poetki Elżbiety Cichli-Czarniawskiej (teraz dopiero rozumiemy, dlaczego był niezadowolony, że w ostatniej chwili przełożyliśmy jej druk z numeru 1–2 do numeru trzy). W pierwszym tegorocznym zeszycie pisma opublikowaliśmy trzy wiersze Edwarda Zymana, z których najbardziej spodobała nam się, jakże prorocza, Samotność:


Najszybciej umierają umarli wychodzą
z naszego życia bez pożegnania jakby szli
na spacer zakupy do kina lub teatru
znikają także z naszych snów choć wcześniej
pojawiali się w nich częściej niż byśmy sobie
tego życzyli opuszczają pamięć która z każdym dniem
staje się coraz mniej szczelna gubi fakty
i zdarzenia gromadząc bez sensu błyskotki
bieżącej chwili czasami wyślą krótki meil
nic nieznaczący sygnał jakby chcieli sprawić wrażenie
że są obok na wyciągnięcie ręki i że wszystko
jest jak dawniej ale nie jest zwłaszcza że ich śladem
zmierza coraz więcej żywych niby się krzątają mówią
nieustannie śpieszą nawiązują nowe znajomości
lecz niepostrzeżenie znikają z naszego życia
ich telefony milczą głucho poczta zwraca listy
z adnotacją adresat nieznany ich kartki świąteczne
chichoczą w szufladach choć wokół tłumy
jedynym naszym prawdziwym przyjacielem
staje się samotność ona niezmiennie jest z nami
w każdej chwili gotowa nas wesprzeć podać rękę
gdybyśmy zechcieli sprawdzić co się kryje z tamtej
chwilowo jeszcze niewidocznej
strony


Drogi, nieoceniony Edwardzie, dziękujemy z całego serca, że byłeś z nami tyle lat i na pewno Cię nigdy nie zapomnimy!


Edward Zyman, Fot. Nicolas Kusiba



2 listopada

Zmarł Janusz Witowicz

W wieku 84 lat zmarł w Rzeszowie, urodzony 16 grudnia 1937 r. w Tarnopolu, Janusz Witowicz, wybitny rzeszowski fotografik, wieloletni dziennikarz gazety codziennej „Nowiny”. Uprawiał fotografię reportażową, przyrodniczą, krajobrazową i kreacyjną. Zasłynął cyklem fotografii Gołębiarze (1978) oraz zdjęciami z lat osiemdziesiątych, dokumentującymi okres Solidarności i wprowadzenie stanu wojennego (m.in. o strajku rolników Rzeszowskie 50 dni… okruchy zdarzeń, Wigilia ’81 i Manifestacja 11 listopada 1981). Stworzył wiele zapadających w pamięć fotografii kreacyjnych, które stały się motywami plakatów oraz ilustrowały tomiki poetyckie i książki. Dokumentował ważne wydarzenia polityczne, społeczne, religijne i kulturalne. Na łamach „Frazy” i w naszych wydawnictwach prezentowaliśmy jego zdjęcia naszych gości – pisarzy i pisarek, m.in. Tadeusza Różewicza, Włodzimierza Odojewskiego, Olgi Tokarczuk i Andrzeja Stasiuka. Po latach mają one dla nas wartość nie tylko sentymentalną, ale i historyczną. W ostatnim okresie życia Janusz Witowicz najchętniej fotografował ptaki. Pozostanie nam w pamięci jego charakterystyczna postać – młodego duchem brodacza w okularach, przemierzającego z aparatem fotograficznym (najczęściej na rowerze) ulice i okolice Rzeszowa oraz radosna energia, jaką emanował na wernisażach swoich ostatnich wystaw – Remanent (Galeria Nierzeczywista, 2017) oraz wspólnej z synami Igorem i Pawłem Witowiczowie (Galeria Fotografii Miasta Rzeszowa, 2019), nawiedzonych przez tłum jego sympatyków i miłośników sztuki fotografii.


Janusz Witowicz. Fot. Artur Wysocki



1 listopada

Odeszła Bogusława Latawiec

Po długiej i ciężkiej chorobie zmarła w Poznaniu Bogusława Latawiec (ur. 25.09.1939 r. w Wołominie) – poetka, prozaiczka, krytyczka literacka, nauczycielka. W latach 1974–1982 kierowała działem poezji i krytyki literackiej poznańskiego miesięcznika „Nurt”; w latach 1991–2003 była redaktorką naczelną poznańskiego miesięcznika „Arkusz”. Laureatka nagrody polskiego PEN-Clubu i Nagrody im. Józefa Łukaszewicza. Za debiut poetycki Otwierają się rzeki (1965) otrzymała w Gdańsku Nagrodę Wielkiej Peleryny, za tom Całe drzewo zdania (1970) wrocławskie Ugrupowanie 66 uhonorowało ją Nagrodą im. Tadeusza Peipera, tom wierszy Odkrytki (2007) był nominowany do nagrody Cogito, a tomy Gdyby czas był ziemią (2011) oraz Pierzchające ogrody (2018) nominowano do Nagrody Orfeusz im. K. I. Gałczyńskiego. Opublikowała także sześć tomów prozy (m.in. Ciemnia, 1989, 1995, 2012; Kochana Maryniuchna, 2003) oraz zbiory esejów Gęstwina (2001) i Zegary nie do zatrzymania. Literackie portrety, szkice, listy (2012). Ostatnia jej książka poetycka Nieoznakowany szlak ukazała się w 2021 r. w szczecińskim wydawnictwie Forma, z którym współpracowała w ostatniej dekadzie. W 2016 r. Joanna Grądziel-Wójcik i Piotr Łuszczykiewicz opublikowali monografię Bogusława Latawiec: portret podwojony uzupełnioną o bohaterki antologię wierszy, prozy i wypowiedzi o literaturze. Pisarka kilkakrotnie ogłaszała na łamach „Frazy” swoje wiersze. Wraz z mężem, profesorem Edwardem Balcerzanem, uczestniczyła w zorganizowanej na Uniwersytecie Rzeszowskim w październiku 2015 r. konferencji „Przyboś dzisiaj” w 45. rocznicę śmierci poety. Uczestnicy konferencji odwiedzili wówczas także Niebylec i Gwoźnicę z ulubioną przez autora Miejsca na Ziemi górą Patria, a także zapalili lampki i złożyli kwiaty na jego grobie. Bogusława Latawiec wzięła także udział w marcu 2018 r. w poznańskim spotkaniu „Frazy” w Pałacu Działyńskim z okazji ukazania się jej setnego numeru, zatytułowanym „Poznaj «Frazę»”. Mówiła wtedy m.in. o „wieloletniej [z nami] współpracy, bez świadomości współpracy”. W ostatnich tomach jej wierszy dominowała pogłębiona refleksja nad przemijaniem i odchodzeniem, której nastrój – zawieszony między bolesnym smutkiem pożegnania a spokojem egzystencjalnego spełnienia – dobrze oddaje ogłoszony w setnej „Frazie” jej wiersz Heraklit:


Pamięć jak korzeń wolno traci oddech
i łapczywie łowiąc tlen w zieleniach
gubi czas
ale nigdy nie zagnieździ skowronka po raz drugi
w tym samym gnieździe
i nie wydzwoni z wieży
tej samej godziny
bo wtedy całe mijanie
byłoby pędzącym za innymi snami
lotnym snem

bez biografii


Bogusława Latawiec na spotkaniu „Poznaj „Frazę”!, Pałac Działyńskich, Poznań 19 marca 2019 r.




12 października

Zmarł Jerzy Wygoda

Jerzy Wygoda był wybitnym rzeszowskim artystą fotografem, specjalizującym się w fotografii krajobrazowej, reportażowej, kreacyjnej, portretowej. Urodził się w 1936 r. w Warszawie, po wojnie zamieszkał z rodzicami w Przeworsku. Ukończył Wydział Inżynierii Budowlanej na Politechnice Warszawskiej, ale to fotografia była jego wyborem i przeznaczeniem. Stale pogłębiał swoje umiejętności i wiedzę w jej zakresie. Ukończył Wyższe Studium Fotografii w Warszawie (1993). Pracował m.in. jako specjalista ds. technicznych w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Rzeszowie i wykładowca w Państwowym Pomaturalnym Studium Kształcenia Animatorów Kultury w Krośnie. Swoje prace prezentował na kilkudziesięciu wystawach indywidualnych, zdobył wiele nagród i odznaczeń. W ostatnim okresie życia zrealizował monumentalny cykl fotograficzny Cmentarze wojenne 19141918, który prezentował na kilku wystawach w stulecie wybuchu I wojny światowej oraz dokumentował codzienne życie Rzeszowa (w cyklu rocznym). W 2008 r. w WDK w Rzeszowie, z którym współpracował, odbyła się retrospektywna wystawa jego prac w pięćdziesięciolecie twórczości zatytułowana Mówię… Wołam do Was!!! Jego prace zostały zdigitalizowane i znajdują się na stronie internetowej Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rzeszowie. Jerzy Wygoda był jednym z twórców i redaktorów „Frazy” – jego nazwisko pojawia się stopce redakcyjne w trzech pierwszych zeszytów pisma wydanych w latach 1991–1993. Bliski był mu melancholijny i nostalgiczny nurt sztuki. Swoimi fotografiami współtworzył ważny nurt fotografii, której przedstawiciele starają się uwiecznić od zapomnienia fenomeny świata, którego już nie ma, choć pozostały po nim, naznaczone tchnieniem śmierci, ślady i pamiątki, to wszystko, co przemija na naszych oczach.


Jerzy Wygoda fot. Sławomir Gibała.



9 października

4. Bieszczadzki Turniej Jednego Wiersza o nagrodę im. Ryszarda Szocińskiego „O żurawie pióro” (pod patronatem „Frazy”






14 sierpnia

VII Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Zygmunta Krukowskiego Nowa Ruda 2021

Miejska Biblioteka Publiczna w Nowej Rudzie ogłasza VII Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Zygmunta Krukowskiego. Do 15 października 2021 r. należy wysłać zestaw pięciu wierszy. Honorowane będą tylko prace nadesłane w jednym pliku tekstowym, w formacie elektronicznym (.doc, .rtf, .txt, .odt, .pdf) oznaczone godłem na adres e-mailowy: dyrektor@biblioteka.nowaruda.pl. Kopertę sygnowaną tym samym godłem co wiersze, z dopiskiem „Konkurs Krukowskiego”, zawierającą następujące dane: imię i nazwisko, adres zamieszkania, numer telefonu, e-mail, należy przesłać pocztą na adres: Miejska Biblioteka Publiczna w Nowej Rudzie, ul. Bohaterów Getta 10, 57-400 Nowa Ruda. Więcej informacji na stronie:https://biblioteka.nowaruda.pl/index.php?dzial=aktualnosci&wiadomosc=390&strona=0



12 sierpnia

Zmarł Andrzej Salnikow

Środowisko „Frazy” poniosło kolejną wielką stratę. Portal Bielsk.eu poinformował dziś, że „po ciężkiej i gwałtownej chorobie” zmarł w wieku 61 lat Andrzej Salnikow, jeden z założycieli „Frazy” i jej pierwszy redaktor naczelny (w latach 1991–1993). Urodził się w 1960 r. w Białymstoku, mieszkał w Bielsku Podlaskim. Po ukończeniu studiów filozoficznych na UMCS w Lublinie pracował jako asystent w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Rzeszowie. Jemu zawdzięczamy m.in. skierowanie pisma na Tematy Wschodnie oraz jego kulturoznawczy profil naukowy. Wyobrażam sobie, jak o tej porze roku, latem trzydzieści lat temu, biegał po Rzeszowie i okolicach, załatwiał sprawy powstającego pisma, gorączkowo zastanawiał się nie tylko na tym, jak i z czego zredagować pierwszy numer, ale przede wszystkim – skąd zdobyć fundusze na jego wydanie. I udało mu się! Dlatego w pierwszym numerze „Frazy” pojawiły się egzotyczne – jak na periodyk społeczno-kulturalny, którym wedle zamierzenia Salnikowa była wtedy „Fraza” – reklamy… salonu sukien ślubnych. Także na łamach „Frazy” zadebiutował w 1993 r. jako poeta. Po poważnym kryzysie w życiu osobistym przekazał redakcję w ręce Stanisława Dłuskiego i powrócił w połowie lat 90. XX wieku do rodzinnego miasta, gdzie pracował jako dziennikarz i animator kultury, inicjator wielu ważnych wydarzeń. Uzupełnił swoje wykształcenie o studia podyplomowe jako menadżer i animator kultury w Wyższej Szkole Finansów i Zarządzania w Białymstoku. Był założycielem Stowarzyszenia Poetów Ziemi Podlaskiej, instruktorem ds. literatury w Bielskim Domu Kultury, dziennikarzem „Nowin Podlaskich” i „Kuriera Podlaskiego”. Opublikował cztery tomy wierszy (dwa pierwsze w serii Biblioteki „Frazy”, zredagowane przez Jana Wolskiego, zilustrowane przez Marka Pokrywkę): Ptakodrzew czyli dojrzewanie (2010), Zasłuchanie (2014), Bure chmury (2017) i Dziennik Liryczny (2021) oraz książki dla dzieci Rodzynek w podróży i Lew wegetarianin (2019). Publikował także w „Twórczości”. Od 2014 r. był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich oraz twórcą i redaktorem naczelnym kwartalnika „Cyrylica”. W naszej pamięci pozostanie Andrzej także jako budujący przykład, że z najpoważniejszego życiowego zakrętu można wyjść na prostą, z kryzysu odrodzić się, w czym pomocne mu były poezja, twórcze pisanie, aktywność kulturalna.


Andrzej Salnikow na ostatnim spotkaniu autorskim, promujący tom Dziennik Liryczny, Bielski Dom Kultury, 8.07.2021. Fot. Bielsk.eu



8 sierpnia 2021

Spóźniony pogrzeb Janusza Szubera

Rodzina, przyjaciele, sanoczanie, miłośnicy twórczości pożegnali zmarłego 1 listopada 2020 r. poetę. W ostatnim okresie życia zmienił wolę co do miejsca pochówku (początkowo planował spocząć na prawosławnym cmentarzu w Międzybrodziu nad Sanem i nawet wystawił tam sobie nagrobek). Ostatecznie złożono jego prochy w rodzinnym grobowcu na głównym cmentarzu w Sanoku. Redakcję „Frazy” na pogrzebie poety reprezentowali Janusz Pasterski i Jan Wolski. Janusz Pasterski tak wydarzenie to relacjonował: „Pogrzeb był bardzo skromny, […] bez żadnych mów ani w kaplicy, ani na cmentarzu, również bez pieśni czy muzyki. Msza była szybka, bez kazania. Jak powiedział ksiądz, Janusz życzył sobie, aby to była «cicha msza». Jedynym wyjątkiem były trzy nagrania recytacji Janusza do muzyki Łukasza Sabata i Julii Kotarby. W pamięci został zwłaszcza wiersz Sens jaki tego wszystkiego, który wybrzmiał bardzo smutno. Obok urny na kutym w żelazie stojaku było zdjęcie Janusza z dobrego okresu, podpartego ręką i zamyślonego. I to zdjęcie patrzącego poety zapamiętam chyba jako najważniejsze wspomnienie z tego pogrzebu. Został pochowany w grobie rodzinnym, przygotowano płytę ze skromnym napisem «Janusz Szuber poeta» z datami życia i śmierci. Potem to wszystko zostało przykryte wieńcami, więc na zdjęciach [go] nie widać. Pogrzeb przygotowała Pani Grażyna [Jarosz], która czuwała nad wszystkim i pięknie się z nami przywitała. Oczywiście był Janek, który przyjechał z Alą i Zenkiem [Ożogami]. Byli: Wojtek Ligęza, Jan Burnatowski, Antoni Libera, Bogdan Szymanik, Bogdan Tosza, Wiesław Banach, Jan Belcik, Małgosia Sienkiewicz i wielu innych. Ale generalnie myślałem, że będzie więcej ludzi. Chyba jednak nie powinno się odkładać pogrzebów. Pożegnaliśmy naszego Poetę, który pozostał w swoim «księstwie sanockim», choć nie wiem teraz, czy to jego Międzybrodzie nie było jednak lepszym miejscem”. Wiązanka od „Frazy” miała szarfę z napisem „Poecie czułej pamięci” – jak nazywaliśmy Janusza Szubera na sesji poświęconej jego twórczości, którą przygotowaliśmy na Uniwersytecie Rzeszowskim w 60 rocznicę jego urodzin, taki też tytuł miała wydana w Bibliotece „Frazy” pokonferencyjna monografia, wydana w 2009 roku.


Urna z prochami Janusa Szubera w kaplicy cmentarza w Sanoku


Pogrzeb Janusza Szubera Fot. J. Pasterski



1 sierpnia 2021

Zmarł Wiesław Kulikowski

Po długiej chorobie w szpitalu w Mielcu zmarł jeden z najwybitniejszych poetów Podkarpacia. Urodził się 1 lipca 1935 r. w Wiechotnicy-Endrychowcach koło Wołkowysk (województwo grodzieńskie). Od połowy lat pięćdziesiątych XX w. mieszkał i pracował w Mielcu. Ukończył filologię polską w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Rzeszowie (1970). Przez wiele lat pracował jako polonista w Liceum Medycznym w Mielcu (w 1990 r. został uhonorowany Medalem Komisji Edukacji Narodowej). Poetycko zadebiutował w 1957 r. na łamach lubelskiego pisma „Kamena” i w dodatku kulturalnym „Kultura i Życie” dziennika „Sztandar Ludu”. Jego książkowym debiutem był tom Zbieranie szronu (Wydawnictwo Lubelskie, 1967). Wiersze publikował na łamach pism lokalnych i ogólnopolskich, m.in. w „Życiu Literackim, „Profilach”, „Tygodniku Kulturalnym”, „Literaturze”, „Dekadzie Literackiej”, „Sycynie”, „Toposie”. Jego dorobek obejmuje ponad dwadzieścia tomów i zbiorów wierszy, w tym wydany w serii Biblioteka „Frazy” w 1997 r. „trójksiąg”: Blisko i najbliżej, Okruchy obrazu, Dawna rozmowa z igliwiem. Ostatnimi jego książką był wydany tuż przed śmiercią tom Powrót do zburzonego domu w zamieci bzów. Poeta należał do Korespondencyjnego Klubu Młodych Pisarzy Gwoźnica i Związku Literatów Polskich (do jego rozwiązania w stanie wojennym). Został uhonorowany odznaką Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Zasłużony dla Kultury Polskiej (2019), Nagrodą Prezydenta Miasta Mielca (1994) i Prezydenta Miasta Rzeszowa w dziedzinie literatury (1996), otrzymał także „Albertusa” – nagrodę honorową Funduszu Kulturalno-Charytatywnego im. Adama Chmielowskiego – Brata Alberta w Mielcu (2003). We „Frazie” był obecny od pierwszego numeru, który otwierały jego wiersze i jest jakimś niezwykłym zrządzeniem losu, że zmarł niemal równo trzydzieści lat od ukazania się tego numeru pisma. Pojawił się później na otwarcie działu „Podkarpacie literackie” w numerze 3-4 z 2004 r., w rozmowie z Eweliną Radion, która jest autorką pracy doktorskiej na temat jego twórczości, obronionej pod kierunkiem prof. Gustawa Ostasza na Uniwersytecie Rzeszowskim. Poetka wielokrotnie nas odwiedzał w Zakładzie Literatury Polskiej XX i XXI Wieku oraz redakcji „Frazy”, nieodmiennie ubolewając nad dawnym konfliktem (z którego wyłoniło się konkurencyjne pismo „Nowa Okolica Poetów”, w którym także publikował i którego nagrodą został uhonorowany w 2006 r.), stale namawiając do ponownego połączenia sił rzeszowskiego i podkarpackiego środowiska literacko-artystycznego. Czuł się mocnym poetą, twórcą własnego poetyckiego świata, o wyrazistej i melodyjnej dykcji. Kochał naturę i sztukę (zwłaszcza muzykę poważną, był stałym bywalcem rzeszowskiej Filharmonii). Podobnie jak inni znani poeci i poetki jego pokolenia, był wnikliwym obserwatorem, który skupiał się na konkrecie, na detalu, na codzienności. W jesieni życia pozostał osobą niezależną, krytyczną, zachowującą dystans do aktualnych mód literackich, hierarchii i koterii. Choć pisało o jego poezji wnikliwie i z aprobatą wielu krytyków i badaczy poezji, jego twórczość wciąż czeka na odpowiednie do jej rangi uznanie. Pogrzeb poety odbył się 5 sierpnia 2021 r. w Mielcu.


Wiesław Kulikowski z Krystyną Lenkowską Fot. Waldemar Lenkowski


Marek Pękala, Nad urną z prochami Wiesława K.



24 lipca

Trzecia edycja konkursu na recenzję literacką im. Tymoteusza Karpowicza rozstrzygnięta

Jury w składzie: Kinga Dunin, Grzegorz Gauden, Karol Maliszewski, Wojciech Orliński, Magdalena Rabizo-Birek i Kazimiera Szczuka uzgodniło werdykt na obradach online, które odbyły się 8 czerwca 2021 r. Jury postanowiło przyznać pierwsze miejsce Igorowi Kierkoszowi za recenzję książki Kierunek zwiedzania Marcina Wichy, drugie - Marii Margielskiej za recenzję książki Serce pełne skorpionów Wojciecha Engelkinga, trzecie – Aleksandrze Góreckiej za recenzję książki Trawers Andrzeja Sosnowskiego. Trzy równorzędne wyróżnienia otrzymali: Maciej Karabon za recenzję książki Bailout Tomasza Bąka, Łukasz Żurek za recenzję książki B. Bomb Marty Kozłowskiej i Anna Fiałkowska za recenzję książki Cukry Doroty Kotas. Konkurs rozstrzygnięto i nagrody wręczono laureatom ostatniego dnia festiwalu Góry Literatury w Nowej Rudzie. Przypomnieć bowiem trzeba, że pomysłodawczynią konkursu, który organizuje Wrocławski Dom Literatury, była Olga Tokarczuk. Od tego roku festiwal Góry Literatury organizuje Fundacja Olgi Tokarczuk. Od poprzedniej edycji (z roku 2020) prace nagrodzone, wyróżnione oraz nominowane do nagród ukażą się na łamach „Frazy”. Wyjątkiem jest praca zwycięska, którą zgodnie z regulaminem publikuje magazyn „Książki”.


Laureaci konkursu na recenzję im. T. Karpowicza z Irkiem Grinem i Magdaleną Rabizo-Birek, Festiwal Góry Literatury, Pod Wiatami Włodzice, 24.07.2021 Fot. facebook.com/festiwalgoryliteratury/photos/a.2737294126537994/2964876397113098/?type=3&theater



czerwiec

Rusza XVII edycja OKP im. Kazimierza Ratonia

Galeria BWA w Olkuszu i Stowarzyszenie Fraza ogłaszają XVII Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Kazimierza Ratonia Olkusz 2021. Cele konkursu to: popularyzowanie poezji współczesnej, wspieranie twórców z dorobkiem i młodych talentów; propagowanie poezji ambitnej, trudnej. Konkurs jest otwarty dla wszystkich twórców, zarówno zrzeszonych, jak i będących poza związkami twórczymi. W rywalizacji nie mogą brać udziału zwycięzcy poprzednich edycji Konkursu im. Kazimierza Ratonia. Każdy z uczestników konkursu proszony jest o nadesłanie jednego zestawu wierszy zawierającego od 5 do 8 utworów (łącznie około 150 wersów) niepublikowanych w wydawnictwach zwartych i nienagrodzonych w innych konkursach – każdy utwór należy nadesłać w czterech egzemplarzach, zaopatrzony w godło (pseudonim). Godło należy umieścić także na dołączonej do zestawów zaklejonej kopercie. Wewnątrz koperty powinny się znaleźć dane osoby: imię, nazwisko, adres, numer telefonu, e-mail, wiek oraz kilka słów o ewentualnym dorobku. Do danych osobowych należy też dodać kopię dowodu wpłaty 30 zł opłaty konkursowej – konto: PKO BP 56 1020 2430 0000 8102 0043 4845 (z dopiskiem w tytule przelewu: „opłata na konkurs im. K. Ratonia w GSW BWA Olkusz”). Prace prosimy przesyłać pod adres: GSW BWA w Olkuszu, ul. Szpitalna 34, 32-300 Olkusz, z dopiskiem na kopercie „Konkurs im. K. Ratonia”. Termin nadsyłania prac upływa 30 września 2021 roku (decyduje data stempla pocztowego). Uwaga, warunkiem dopuszczenia do konkursu jest uiszczenie opłaty konkursowej. Prace nadesłane na konkurs nie będą zwracane.


Jury w składzie: Magdalena Rabizo-Birek (krytyk literacki, redaktor naczelna kwartalnika „Fraza”), Marta Podgórnik (poetka) i Janusz Radwański (poeta), wybierze najlepsze zestawy, a nagrodą będzie wydanie zwycięzcy autorskiego tomiku. Pozostali nagrodzeni oraz wyróżnieni otrzymają nagrody pieniężne i książkowe. Na nagrody przeznaczone jest ok. 6 tys. zł. Nagrodzeni i wyróżnieni zostaną poinformowani o tym fakcie listownie, telefonicznie lub e-mailem. Mecenasami konkursu są: Starostwo Powiatowe w Olkuszu, Urząd Miasta w Olkuszu, Oficyna 21, wydawca tomu Poezje Kazimierza Ratonia oraz Fundacja Kultury AFRONT. Patronat medialny: kwartalnik literacko-artystyczny „Fraza”. Laureaci I nagrody zobowiązują się dostarczyć organizatorom zestaw 30-50 wierszy. Część nakładu tomiku zwycięzcy będzie rozprowadzana przez Stowarzyszenie Literacko-Artystyczne „Fraza” i Kwartalnik Literacko-Artystyczny „Afront”. Oficjalne rozstrzygnięcie konkursu odbędzie się w listopadzie 2021 r. Organizator nie ponosi kosztów dojazdu nagrodzonych i wyróżnionych autorów. Laureaci mają za to zapewniony bezpłatny nocleg w Olkuszu. Szczegółowe informacje o konkursie im. K. Ratonia udzielane są telefonicznie: (32) 754 34 47, kom. 660 404 840 lub e-mailowo: galeriaolkusz@op.pl. Ze względu na sytuację epidemiologiczną lub budżetową organizator zastrzega sobie możliwość odwołania konkursu.



30 marca 2021

XXIX edycja OKP im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego rozstrzygnięta

Dnia 30 marca 2021 roku odbyło się posiedzenie Jury XXIX Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego o Nagrodę im. K.K. Baczyńskiego w składzie: przewodnicząca: Magdalena Rabizo-Birek; członkowie: Jakub Kornhauser, Joanna Mueller, Przemysław Owczarek, Radosław Wiśniewski; sekretarz: Sylwester Kołodziejczyk. Na konkurs nadesłano 106 zestawów. I Nagrodę przyznano Justynie Wysockiej z Krakowa za zestaw opatrzony godłem „Fiejka”; II Nagrodę przyznano Wojciechowi Kopciowi z Krakowa za zestaw opatrzony godłem „Szymon Załocha”; III Nagrodę przyznano Łukaszowi Barysowi z Pabianic za zestaw opatrzony godłem „Mocowanie wstęgi”. Nagrodę TETIS przyznano Pani Annie Piliszewskiej z Wieliczki za zestaw opatrzony godłem „Mzimu”. Cztery równorzędne wyróżnienia przyznano: Rafałowi Derdzie z Gronowa za zestaw opatrzony godłem „Termofor Jarona Laniera”; Tomaszowi Lorencowi z Łodzi za zestaw opatrzony godłem „Prawie biotop”; Joannie Nowak z Płocka za zestaw opatrzony godłem „Gereza”; Martynie Pankiewicz-Piotrowskiej z Wrocławia za zestaw opatrzony godłem „Prząśniczka”.



7 marca

Zmarł profesor Jacek Łukasiewicz

We Wrocławiu, mieście, z którym związał życie osobiste i zawodowe zmarł profesor Jacek Łukasiewicz (właśc. Petelenz-Łukasiewicz), wypróbowany przyjaciel „Frazy” i rzeszowskiej polonistyki. Po wojnie i przymusowej migracji z rodzinnego Lwowa zamieszkał w Lesznie, gdzie zaprzyjaźnił się ze swoim równolatkiem, Stanisławem Grochowiakiem. Po przedwczesnej śmierci tego wybitego pisarza poświęcił wiele uwagi dokumentowaniu i interpretacji jego dorobku. Od 1950 r. mieszkał we Wrocławiu. Ukończył studia polonistyczne na Uniwersytecie Wrocławskim, pracował na nim, przechodząc kolejne stopnie naukowego awansu. W latach 1974–2005 kierował Zakładami Literatury Polskiej XX wieku i Historii Literatury Polskiej po 1918 roku. Był jednym z najwybitniejszych powojennych krytyków literackich i badaczy literatury, o szerokim spektrum zainteresowań – od Mickiewicza, przez Parnickiego, po literaturę okresu socrealizmu, twórczość Herberta i Różewicza. Zawsze trzymał rękę na pulsie nowej literatury, po roku 1989 prowadził dziennik lektur, który publikował w kolejnych odsłonach na łamach „Arkusza” i „Odry”. Czytał bardzo wiele i nie zamykał się wyłącznie w kręgu pokoleniowych fascynacji, chętnie omawiał utwory autorów młodszych pokoleń. Był autorem wielu monografii, tomów esejów i szkiców, m.in. Szmaciarze i bohaterowie (1963), Zagłoba w piekle (1965), Laur i ciało (1971), Republika mieszańców (1974), Mieczysława Jastruna spotkania w czasie (1982), Oko poematu (1991), Wiersze w gazetach 19451949 (1992), Rytm, czyli powinność. Szkice o książkach i ludziach po roku 1980 (1993), Mickiewicz (1996), Herbert (2001, nominacja do Nagrody Nike 2002), Grochowiak i obrazy (2002), Ruchome cele (2003), Wiersze Adama Mickiewicza (2003), Jeden dzień w socrealizmie i inne szkice (2006), TR (2013, Nagroda Literacka Gdynia 2014), Kąt widzenia. Notatki literackie (2016), Poeta Grochowiak (2019). Jego debiutancki tom poetycki Moje i twoje ukazał się w 1959 r. Kolejne to m.in. Obraz siedzącej (1963), Zabawy zimowe (1968), Dolina (1972), Podróże (1976), Światło mijania (1988), Mali mistrzowie (1993), Czas niedopełniony (1998), Stojąca na ruinie (2011, Nagroda m. st. Warszawy 2012), Rytmy jesienne (2014, finał Nagrody Poetyckiej Orfeusz), Wiązania (2017, nominacja do nagrody Silesius 2019). Ostatnią wydaną za życia książką Profesora był tom wierszy Cięcie, wydany jesienią 2020 r. Jego oryginalna twórczość poetycka pozostawała w cieniu jego aktywności krytycznoliterackiej oraz naukowej i wciąż czeka na syntetyczne odczytania. Znajomość redakcji „Frazy” z Profesorem zaczęła się przed wielu laty. Zawsze chętnie recenzował nasze doktoraty i książki. Był recenzentem w postępowaniu doktorskim naszej redakcyjnej koleżanki Anny Jamrozek-Sowy, a potem recenzentem jej habilitacyjnej monografii o Władysławie Lechu Terleckim – Strzępy historii. Maski współczesności… (2018, notabene, temat ten jej podsunął – Terlecki był także jego bliskim przyjacielem). Wziął udział w przygotowanej przez „Frazę” i Instytut Filologii Polskiej UR konferencji „Poeta czułej pamięci”, którą zorganizowaliśmy z okazji sześćdziesiątych urodzin Janusza Szubera w maju 2008 r. (spotkał się wtedy z poetą). Stworzona przez niego dla opisu jego fenomenu osoby i twórczości kategoria „poeta towarzyski” – stała się kanonicznym sformułowanie szuberologii. Napisał obszerny, analityczny wstęp do wydanego w serii Biblioteka „Frazy” wyboru wierszy Sąd Ostateczny (2011) innego swego rówieśnika – Adama Czerniawskiego – poety, prozaika, krytyka, eseisty i tłumacza z londyńskiej grupy Kontynenty. Zrecenzował naszą obszerną, wieloautorską monografię, „Księgę” – tak ją nazwał – poświęconą Julianowi Przybosiowi w 45. rocznicę jego śmierci (Przyboś dzisiaj, 2017). Rok temu numerze 1–2 z 2020 r. wydrukowaliśmy trzy jego wiersze, z których dwa, o czym świadczą opisy pod nimi, zostały napisane w Rzeszowie 12 listopada w 2002 r., gdy Profesor przyjechał na egzamin doktorski Anny Jamrozek-Sowy. Nie udało się jej już, niestety, zrealizować pomysłu rozmowy z Profesorem dla „Frazy”. Spoczywaj w spokoju Mistrzu!



1 stycznia 2021 r.

Zmarła Dorota Filipczak

Urodzona w 1963 r. w Łodzi, zmarła tamże 1 stycznia 2021 r. Była poetką, tłumaczką, anglistką, profesorką w Zakładzie Literatury i Kultury Brytyjskiej Uniwersytetu Łódzkiego. Opublikowała siedem tomików poezji: W cieniu doskonałej pomarańczy (1994), Trzecie skrzydło anioła (1995), Orfeusz na ginekologii (1997), Ostrzyciel noży na jawie (2003), K+M+B (Biblioteka „Frazy”, 2009), Wieloświat (2016), Rozproszone gniazda czułości (2017) oraz sztukę teatralną Ludzie z przeciwka („Fraza” 2013, nr 1–2). Przełożyła na polski powieść Nadine Gordimer Broń domowa (1999). Jej wiersze, szkice i tłumaczenia ukazywały się na łamach pism: „Twórczość”, „Tygiel Kultury”, „Topos”, „Nowa Okolica Poetów” i „Literatura na Świecie”. Była członkinią Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i Polskiego Towarzystwa Badań Kanadyjskich. Zajmowała się anglojęzyczną literaturą postkolonialną, zwłaszcza kanadyjską, intertekstami biblijnymi w literaturze i feministyczną filozofią religii. Jej doktorat „The Valley of the Shadow of Death”: Biblical Intertext in Malcolm Lowry's Fiction został wydany w „The Malcolm Lowry Review” (Wilfrid Laurier University, Waterloo, Kanada). W Polsce opublikowała książki „Choćbym nawet szedł ciemną doliną...”. Inspiracje biblijne w twórczości Malcolma Lowry’ego (2003) i „Unheroic Heroines”: The Portrayal of Women in the Writings of Margaret Laurence (2007). Była także redaktorką kilku monografii zbiorowych i numerów monograficznych czasopisma naukowego „Text Matters: A Journal of Literature, Theory and Culture”, którego była w 2011 r. twórczynią i redaktorką naczelną. Z „Frazą” związała się niemal od początku jej istnienia, publikując na naszych łamach wiersze, sztukę teatralną, recenzje, eseje i przekłady. W serii Biblioteka „Frazy” ukazał się także jej ważny tom poetycki K+M+B z piękną okładką Marleny Makiel-Hedrzak. Dorota – osoba wrażliwa, mądra, odpowiedzialna i rzetelna, jedna z najwybitniejszych polskich znawczyń literatury anglojęzycznej – odeszła od nas o wiele za wcześnie…


Fot. Dorota Filipczak, ok. 2013 r. Fot. Archiwum „Frazy”


Marta Zając, Nieheroiczna bohaterka. Wspomnienie o Dorocie Filipczak





 
        © 2006-2010 FRAZA. Layout: Jaro. Realizacja: Agencja reklamowa MG Studio